QARADAĞ AŞIQ MÜHİTİNƏ BİR BAXIŞ

 Məhəmməd İbadi Qaraxanlı (ALIŞIQ)

 Qaradağ aşıq mühiti tarixcə qədim olduğu təkin əhatə dairəsi baxımından da genişdir. On səkkiz mahal Qaradağın hududlarından bir çox kənarlara qədər bu mühitin ifa tərzi gözə dəyməkdədir. Qaradağ aşıqlarının bir çox qismi Təbrizdə sakin olduqları üçün bu mühiti Təbriz-Qaradağ aşıq mühiti adlandırırlar. Ərdəbildən Culfaya, Culfadan Təbrizə, Təbrizdən Miyanaya, Miyanadan isə Ərbilə qədər ərazi ihatəsində yaşayan aşıqlar Təbriz-Qaradağ  aşıq tərzində çalıb oxumaqdadırlar. əlbəttə bu torpaqlardan bir çox sayda sənətkarlar köçüb Tehranda sakinləşərək eyni şivədə sənəti davam etməkdədirlər.
 Bu mühitdə aşıq qurupu üçlükdən təşkil tapır, aşıq (saz), balabançı, qavalçı, ancaq qavalın aşıq dəstəsinə qoşulmağı ən çoxu altmış - yetmiş il əvvəllərə qayıdır. Ondan qabaq aşıq dəstəsi bir aşıq və iki balabançıdan ibarət imiş ki, balabançılardan biri dəm saxlarmış.
 Bu mühitin adlı aşıqlarından Aşıq Qurbani, Aabbas Tufarqanlı, Xəstə Qasım, Meşkinlı Məhəmmzd, Meşkinli Mustafa, Kəleybərli Əli, Rafi, Gərgərli Məhəmməd, Mərəndli Allahi, Gümüşkəmər Ələsgər, Çariqçı Səməd, Gövganlı Əkbər, Hüseyn Cavan, Meşkinli Əsəd, Mərəndli Məmmət, Qəşəm, Həsən Qəffari, Əziz Şəhnazi və... işarə etmək olar.
 Təbriz-Qaradağ aşıq mühitinə aid olan saz havalarından, Ceyranı Kərəm, Qurbəti, Ağabəyi, Cəfəri, Qaradağ şikəstəsi, Qaradağ təcnisi, Heydəri və s.-dən ad çəkmək olar.
 Ancaq bu mühitdə yeniyetmə aşıq nəsli özlərindən yaxşı istedad göstərərək Borçalı, Göyçə-Gədəbəy və Şirvan havalarından mənimsəyərək ifa etməyə qadirdirlər.
 Güney Azərbaycanda aşıqların gəlir qaynağı toydandır. Xalq aşıqlara olduqca yaxşı dəyər verir. Bir və ya iki gün sürən toylarda təkcə ifaçı çalıb və oxuyan yalnız aşıq dəstəsidir. Ümumiyyətdə xanəndə olan toylarda aşıq, aşıq olan toylarda xanəndə gözə dəyməz.
 Yəqin ki YUNESKOda aşıq sənətinin səbtə çatmağı ilə bərabər Aşıqlar Birliyinin fəaliyyəti altda bu sənət daha da zənginləşib, inkişaf edəcəkdir.
 

 Təbriz